Alzheimer bana : sugunɛ biyomarkɛri bɛ a dɔn joona

Fura tɛ Alzheimer bana na, nka dɔnnikɛlaw bɛ to ka fɛɛrɛw ɲini walasa ka bana in taamasiɲɛw furakɛ.
Ɲininikalaw fana bɛ baara kɛ ni hakiliɲagami bana ye min bɛ sɔrɔ Alzheimer bana fɛ, o dɔnni joona, barisa a dɔnni joona bɛ se ka dɛmɛ don furakɛli la.
Sɛgɛsɛgɛli kura dɔ min bɔra Frontiers in Aging Neuroscience kɔnɔ, o y’a jira ko asidi uroformique bɛ se ka kɛ biyomarkɛri ye min bɛ se ka kɛ sababu ye ka Alzheimer bana sɛgɛsɛgɛ joona.
Ameriki ka banaw kunbɛnni ni u kɛlɛli baarada (CDC) b’a fɔ ko hakiliɲagami ye “hakililajɛ, miirili, walima desizɔnw tabaliya ye min bɛ don o don baaraw bali.”
Ka fara Alzheimer bana kan, hakiliɲagami suguya wɛrɛw bɛ yen i n’a fɔ hakiliɲagami ni Lewy farikolow ye ani joli siraw hakiliɲagami. Nka Alzheimer bana ye hakiliɲagami suguya ye min ka teli ka kɛ.
Ka kɛɲɛ ni Alzheimer banaw tɔn ka san 2022 kunnafoni ye, Ameriki jamana na, mɔgɔ miliyɔn 6,5 ɲɔgɔn bɛ balo ni nin bana in ye. Ka fara o kan, ɲininikɛlaw b’a jira k’o hakɛ bɛna caya siɲɛ fila san 2050 kɔnɔ.
Ka fara o kan, Alzheimer bana jugumanba bɛ mɔgɔ minnu na, a bɛ se ka gɛlɛya u ma ka dumuni munumunu, ka kuma ani ka taama.
Fɔ ka na se san 2000 daminɛ na, su sɛgɛsɛgɛli dɔrɔn de tun ye fɛɛrɛ ye min tun bɛ se ka a dɔn ni Alzheimer bana walima hakiliɲagami suguya wɛrɛ bɛ mɔgɔ la.
Jamana ka kɔrɔya baarada ka fɔ la, sisan dɔgɔtɔrɔw bɛ se ka kɔkolo tigɛ, n’a bɛ fɔ fana ko kɔkolo sɔgɔli, walasa ka biyomarkɛriw lajɛ minnu bɛ tali kɛ Alzheimer bana na.
Dɔgɔtɔrɔw bɛ biyomarkɛriw ɲini i n’a fɔ beta-amiloïde 42 (amiloïde plaques (amiloïde plaques) yɔrɔba dɔ ye kunsɛmɛ na) ani u bɛ se ka fɛn dɔw ɲini minnu tɛ kelen ye PET scan (PET scan) la.
Michigan foroba kɛnɛya karamɔgɔ ani dɔgɔtɔrɔ Kenneth M., Dɔgɔtɔrɔ Langa y’a fɔ ko: “Ja lajɛ fɛɛrɛ kuraw, kɛrɛnkɛrɛnnenya la amiloyi ja, PET amiloyi ja, ani tau PET ja, olu b’a to an bɛ se ka fɛn dɔw ye minnu tɛ kelen ye hakili la k’a sɔrɔ mɔgɔ dɔ bɛ balo la.” Ann Arbor dugu kɔnɔ, min tun tɛ o sɛgɛsɛgɛli la, o ye kuma fɔ Michigan Medicine podcast dɔ kan kɔsa in na.
Furakɛli suguya caman bɛ yen walasa ka dɛmɛ don ka sɔgɔsɔgɔninjɛ taamasiɲɛw juguya dɔgɔya ani ka bana in taabolo sumaya, hali ni u tɛ se k’a furakɛ.
Misali la, dɔgɔtɔrɔ bɛ se ka furaw sɛbɛn i n’a fɔ donɛpɛzili walima galantamini walasa ka sɔgɔsɔgɔninjɛ taamasiɲɛw dɔgɔya. Sɛgɛsɛgɛli fura min bɛ wele ko lekanɛmabi, o fana bɛ se ka Alzheimer bana taabolo sumaya.
Ikomi Alzheimer bana sɛgɛsɛgɛli musaka ka bon, wa a bɛ se ka kɛ ko bɛɛ tɛ se ka kɛ, ɲininikɛla dɔw bɛ ka sɛgɛsɛgɛli kɛ joona fɔlɔ.
Ɲininikalaw minnu bɔra Shanghai Jiao Tong Iniwɛrisite la ani Wuxi Institute of Diagnostic Innovation la Sinuwa jamana na, olu ye asidi foromiki jɔyɔrɔ sɛgɛsɛgɛ, n’o ye Alzheimer bana taamasiɲɛ ye sugunɛ na.
Dɔnniyakɛlaw ye nin furakisɛ kɛrɛnkɛrɛnnen in sugandi ka da u ka ɲinini tɛmɛnenw kan Alzheimer bana biyomarkɛriw kan. U b’a jira ko foromadehidi farikolojɔli kɛcogo jugu don, o ye hakiliɲagami sababuba ye min bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ.
Nin kalan in kama, sɛbɛnnikɛlaw ye mɔgɔ 574 ta ka bɔ Shanghai jamana ka dɔgɔtɔrɔso wɔɔrɔnan ka hakilijagabɔ dɔgɔtɔrɔso la, Shanghai, Sinuwa jamana na.
U ye lajɛdenw tila kulu duuru ye ka da u ka baara kɛcogo kan hakililabaara sɛgɛsɛgɛliw la; o kuluw tun bɛ daminɛ hakili kɛnɛya la ka se Alzheimer bana ma:
Ɲininikɛlaw ye sugunɛ ta ka bɔ lajɛdenw na walasa ka asidi foromiki hakɛ sɔrɔ ani ka joli ta walasa ka ADN sɛgɛsɛgɛ.
Ni ɲininikɛlaw ye asidi foromiki hakɛ suma ɲɔgɔn na kulu kelen-kelen bɛɛ la, u y’a dɔn ko danfara bɛ mɔgɔ minnu hakili kɛnɛyalen don ani minnu ka dɔgɔn a fan dɔ la.
Hakilila dɔgɔyali hakɛ dɔ bɛ kulu min na, asidi foromiki hakɛ tun ka ca sugunɛ na ka tɛmɛ hakili kɛnɛyalen kulu kan.
Ka fara o kan, Alzheimer bana bɛ mɔgɔ minnu na, asidi foromiki hakɛ tun ka ca kosɛbɛ u ka sugunɛ na ka tɛmɛ mɔgɔ minnu kan hakili ta fan fɛ kɛnɛya la.
Dɔnniyakɛlaw y’a ye fana ko asidi foromiki hakɛ sugunɛ na, o ni hakililata sɛgɛsɛgɛliw bɛ tali kɛ ɲɔgɔn na cogo wɛrɛ la hakili ni hakilijagabɔ la.
Sɛbɛnnikɛlaw y’a sɛbɛn ko ”Asidi foromiki hakɛ sugunɛ na cayara kosɛbɛ [hakilila dɔgɔyali hakili la] sɛgɛsɛgɛli kulu la, o kɔrɔ ye ko asidi foromiki sugunɛ bɛ se ka kɛ ka [Alzheimer bana] sɛgɛsɛgɛ joona.”
Nin ɲinini in jaabiw nafa ka bon kun caman kosɔn, a man dɔgɔn kosɛbɛ Alzheimer bana sɛgɛsɛgɛli musakabaw la.
Ni ɲinini wɛrɛw y’a jira ko asidi uriki bɛ se ka hakili dɔgɔyali dɔn, o bɛ se ka kɛ sɛgɛsɛgɛli ye min kɛli ka nɔgɔn ani min musaka ka dɔgɔ.
Ka fara o kan, ni o sɛgɛsɛgɛli sugu bɛ se ka hakili dɔgɔyali dɔn min bɛ tali kɛ Alzheimer bana na, kɛnɛyabaarakɛlaw bɛ se ka u sen don a la joona.
Dɔgɔtɔrɔ Sandra Petersen, DNP, min ye kɛnɛyako ni kɛnɛyako ɲɛmɔgɔba kɔrɔsigi ye Pegasus Senior Living la, ale ye kuma ta o sɛgɛsɛgɛli in kan a ka ɲininkali dɔ kɔnɔ ni Medical News Today ye:
“Yɛlɛma minnu bɛ kɛ Alzheimer bana na, olu bɛ daminɛ san 20 fo san 30 ɲɔgɔn sanni a ka sɛgɛsɛgɛ, wa tuma caman na, u tɛ kɔlɔsi fo ka se tiɲɛniba ma. An b’a dɔn ko ni u y’a dɔn joona, o bɛ se ka furakɛli suguya caman di banabagatɔw ma ani ka se ka ladonni nataw boloda.”.
”Dɔgɔtɔrɔ Peterson y’a jira ko ”Ni sɛgɛsɛgɛli in (min tɛ mɔgɔ minɛ, wa a sɔngɔ man gɛlɛn) min bɛ sɔrɔ jamanaden bɛɛ bolo, o bɛna kɛ tulon caman cili ye Alzheimer bana kɛlɛli la.”
Kɔsa in na, dɔnnikɛlaw ye biyomarkɛri dɔ sɔrɔ min bɛ se ka dɔgɔtɔrɔw dɛmɛ ka Alzheimer bana sɛgɛsɛgɛ joona. O bɛna kɛ sababu ye dɔgɔtɔrɔw...
Sɛgɛsɛgɛli kura min kɛra sosow kan, o jaabiw bɛ se ka dɛmɛ don don dɔ ka joli sɛgɛsɛgɛli dɔ da min bɛna kɛ Alzheimer ni bana suguya wɛrɛw sɛgɛsɛgɛli kɛcogo kɔrɔ dɔ ye...
Kalan kura dɔ bɛ baara kɛ ni PET hakilijagabɔ ye walasa ka hakililata dɔgɔyali kofɔ ka da amiloyi ni tau furakisɛw sɔrɔli kan hakili la, n’o tɛ hakililata...
Sisan, dɔgɔtɔrɔw bɛ baara kɛ ni hakili sɛgɛsɛgɛli ni sɛgɛsɛgɛli suguya caman ye walasa ka Alzheimer bana sɛgɛsɛgɛ. Ɲininikalaw ye algorisimu dɔ labɛn min bɛ se ka baara kɛ ni a ye...
Ɲɛ sɛgɛsɛgɛli teliya bɛ se ka kunnafoni nafamaw di don dɔ la hakili kɛnɛya kan. Kɛrɛnkɛrɛnnenya la, a bɛ se ka hakiliɲagami taamasiɲɛw dɔn.


Poste waati: Mɛkalo-23-2023