Shanghai Jiaotong Iniwɛrisite ka kulu dɔ ka sɛgɛsɛgɛli dɔ jaabiw y’a jira ko asidi foromiki ye sugunɛ taamasiɲɛ ye min bɛ se ka Alzheimer bana (AD) sɔrɔ joona. O sɔrɔlenw bɛ se ka sira dabɔ jamanadenw ka sɛgɛsɛgɛli la min sɔngɔ man gɛlɛn ani min ka nɔgɔn. Dɔgɔtɔrɔ Yifan Wang, dɔgɔtɔrɔ Qihao Guo ani a baarakɛɲɔgɔnw ye barokun dɔ bɔ min tɔgɔ ye ko “Evaluation systématique du l’Acide formique dans l’Urine comme biomarqueur nouveau potentiel alzheimer” gafe kɔnɔ min tɔgɔ ye ko Frontiers in Aging Neuroscience. U ka kuma kɔnɔ, sɛbɛnnikɛlaw y’a kuncɛ ko: “Asidi foromiki sugunɛ na, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka Alzheimer bana sɛgɛsɛgɛ joona... Alzheimer bana taamasiɲɛw sɔrɔli sugunɛ na, o ka nɔgɔn, wa a tɛ musaka bɔ.A ka kan ka don mɔgɔkɔrɔbaw ka furakɛli sɛgɛsɛgɛli kɛcogo kɔrɔ la.”.
Sɛbɛnnikɛlaw y’a ɲɛfɔ ko AD, hakiliɲagami suguya min ka teli ka kɛ, o bɛ sɔrɔ hakili ni kɛwalew tiɲɛni fɛ ka taa a fɛ. AD banakisɛfagalan kunbabaw ye amiloyi β (Aβ) dalajɛcogo jugu ye, neurofibrillaire tau tangles dalajɛcogo jugu, ani sinankunya tiɲɛni. Nka, o jɛkulu y’a fɔ ka t’a fɛ ko “AD banakisɛ sɔrɔcogo ma faamuya ka ɲɛ.”
Alzheimer bana bɛ se ka to a la fo ka se a furakɛli ma. Sɛbɛnnikɛlaw ko: “A ye bana basigilen ye min bɛ to senna ani min bɛ kɛ ni kɔnɔnafili ye, o kɔrɔ ye ko a bɛ se ka sɔrɔ ani ka to sen na san caman kɔnɔ sani hakiliɲagami jɛlen ka bɔ kɛnɛ kan.” "Bana in daminɛ bɛ kɛ ka kɔn hakiliɲagami daminɛ ɲɛ, min tɛ se ka segin kɔ, o ye sanu finɛtiri ye min bɛ se ka kɛ sababu ye ka dɛmɛ don a la ani ka furakɛli kɛ. O la, sɛgɛsɛgɛliba kɛli Alzheimer bana daminɛ na mɔgɔkɔrɔbaw la, o ka kan ka kɛ."
Hali ni jamanadenw ka sɛgɛsɛgɛli porogaramuw bɛ dɛmɛ ka bana in dɔn a daminɛ na, sisan bana sɛgɛsɛgɛli fɛɛrɛ minnu bɛ kɛ, olu ka gɛlɛn kojugu, wa u musaka ka bon kosɛbɛ sɛgɛsɛgɛli kɛcogo kɔrɔ la. Pozitron emission tomography-computer tomography (PET-CET) bɛ se ka Aβ bilalenw dɔn joona, nka a sɔngɔ ka gɛlɛn wa a bɛ banabagatɔw bila fiɲɛ fɛ, ka sɔrɔ biyomarkɛri sɛgɛsɛgɛli minnu bɛ dɛmɛ ka Alzheimer bana sɛgɛsɛgɛ, olu bɛ joli samali walima kɔkolo sɔgɔli de wajibiya walasa ka kunsɛmɛji sɔrɔ, o bɛ se ka kɛ banabagatɔw mafilɛ.
Ɲininikɛlaw y’a jira ko sɛgɛsɛgɛli caman y’a jira ko a bɛ se ka kɛ ka banabagatɔw sɛgɛsɛgɛ ni AD ka biyomarkɛriw tɛ sugunɛ na. Sugunɛ sɛgɛsɛgɛli tɛ mɔgɔ minɛ, wa a ka nɔgɔn, o de b’a to a ka ɲi kosɛbɛ jamanadenw ka sɛgɛsɛgɛli la. Nka hali ni dɔnnikɛlaw ye sugunɛbilenni biyomarkɛriw dɔn ka tɛmɛ AD kan, u si ma bɛn bana in daminɛcogo dɔnni ma, o kɔrɔ ye ko sanu finɛtiri furakɛli joona kama, o bɛ to ka sɔrɔ.
Wang n’a baarakɛɲɔgɔnw ye foromadehidi sɛgɛsɛgɛ ka tɛmɛ i n’a fɔ sugunɛbilenni biyomarkɛri min bɛ Alzheimer bana furakɛ. U ko: “San laban ninnu na, a dɔnna ko fɔrmadehidi farikolojɔli kɛcogo jugu ye hakiliɲagami sababuba dɔ ye min bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ.” “An ka sɛgɛsɛgɛli tɛmɛnen y’a jira ko jɛɲɔgɔnya bɛ sugunɛ foromadehidi hakɛ ni hakililabaara cɛ, o b’a jira ko sugunɛ foromadehidi ye biyomarkɛri ye min bɛ se ka kɛ AD sɛgɛsɛgɛli joona ye.”
Nka, yɔrɔ bɛ yen ka ɲɛtaa sɔrɔ foromadehidi tali la i n’a fɔ biyomarkɛri banaw dɔnni joona. U ka sɛgɛsɛgɛli min bɔra kɔsa in na, o jɛkulu y’u sinsin foromati kan, n’o ye foromadeyidi fɛnɲɛnamafagalan ye, walasa k’a dɔn n’a bɛ baara kɛ ka ɲɛ i n’a fɔ biyomarkɛri.
Nin kalanjɛkulu in kɔnɔ, mɔgɔ 574 tun bɛ yen, banabagatɔ minnu tun bɛ ni Alzheimer bana ye, n’a juguya tɛ kelen ye, ani fana minnu tun bɛ kɛnɛya la, minnu tun bɛ u hakili la. Ɲininikɛlaw ye sugunɛ ni joli sɛgɛsɛgɛli kɛ ka bɔ lajɛdenw na walasa ka danfara ɲini sugunɛ biyomarkɛriw la, ka hakili ta fan fɛ jateminɛ kɛ. Lajɛ senfɛmɔgɔw tilalen don kulu duuru ye ka kɛɲɛ n’u ka banaw ye: hakili ta fan fɛ (NC) mɔgɔ 71, hakililata dɔgɔyali (SCD) 101, hakililata dɔgɔyali nɔgɔman tɛ (CINM), hakiliɲagami misɛnnin 131, hakiliɲagami nɔgɔman (MCI) mɔgɔ 158, ani 113 minnu bɛ ni BA ye. .
Nin ɲinini in y’a jira ko asidi foromiki hakɛ min bɛ sugunɛ na, o cayara kosɛbɛ Alzheimer bana kulu bɛɛ la, wa a ni hakili dɔgɔyali bɛ tali kɛ ɲɔgɔn na ni a bɛ tali kɛ mɔgɔ kɛnɛmanw na, hakililata dɔgɔyali kulu fɔlɔ fana sen bɛ o la. O b’a jira ko asidi foromiki bɛ se ka kɛ biyomarkɛri ye min bɛ se ka kɛ AD daminɛ na. U ko: “Nin kalan in kɔnɔ, an b’a fɔ a siɲɛ fɔlɔ la ko asidi formiki hakɛ bɛ Changé sugunɛ na ni hakili dɔgɔyali ye.” “Asidi foromiki sugunɛ ye nafa kɛrɛnkɛrɛnnen jira AD sɛgɛsɛgɛli la.Ka fara o kan, asidi foromiki sugunɛ na cayara kosɛbɛ SCD sɛgɛsɛgɛli kulu la, o kɔrɔ ye ko asidi foromiki sugunɛ bɛ se ka kɛ ka AD sɛgɛsɛgɛli joona.”.
A nafa ka bon kosɛbɛ, tuma min na ɲininikɛlaw ye sugunɛ foroko hakɛ sɛgɛsɛgɛ ka fara joli Alzheimer biyomarkɛriw kan, u y’a ye k’u bɛ se ka bana in taabolo fɔ ka ɲɛ banabagatɔw la. Nka, ɲinini wɛrɛw ka kan ka kɛ walasa ka jɛɲɔgɔnya min bɛ Alzheimer bana ni asidi foromiki cɛ, o faamuya.
Nka, sɛbɛnnikɛlaw y’a kuncɛ ko: “Sugunɛ foromati ni foromadehidi hakɛ tɛ se ka kɛ dɔrɔn ka AD ni NC danfara bɔ, nka a bɛ se ka kɛ fana ka joli la biyomarkɛriw ka ɲɛfɔli tiɲɛni ɲɛ ka ɲɛsin AD bana taabolo ma.
Poste waati: Mɛkalo-31-2023