Jɛnkulu minnu bɛ farikolo tangalanw baara la, olu jiracogo tɛ kelen ye mɔgɔ minnu hakili la, hakili ni hakiliɲagami dɔw bɛ minnu na, autizmu fana sen bɛ o la, ka kɛɲɛ ni sɛgɛsɛgɛli kura ye min kɛra mɔgɔ ba caman kan minnu kɛra suw la.
Banakisɛfagalan 1275 minnu sɛgɛsɛgɛra, 765 (60%) tun bɛ balikuw ka hakili la ka tɛmɛ walima ka dɔgɔya minnu ka bana wɔɔrɔ dɔ la kelen bɛ u la: autizmu, hakiliɲagami, bipolar disorder, depression, Alzheimer bana, walima Parkinson ka bana. O kuma fɔcogo tɛ kelen ye ka kɛɲɛ ni ko kelen-kelen bɛɛ ye, o b’a jira ko u kelen-kelen bɛɛ bɛ ni “bolonɔbila” kɛrɛnkɛrɛnnenw ye, ɲininikɛla ɲɛmɔgɔ Chunyu Liu, min ye hakiliɲagami ni kɛwale dɔnniya karamɔgɔ ye, Northern State Medical University la, Syracuse, New York, o y’a fɔ.
Liu ka fɔ la, farikolo tangalanw jirali bɛ se ka kɛ funu taamasiɲɛ ye. Nin farikolo tangacogo in, kɛrɛnkɛrɛnnenya la denso kɔnɔ, o ni autizmu bɛ tali kɛ ɲɔgɔn na, hali ni a kɛcogo ma jɛya.
Liu ko: “Ne hakilina ye ko farikolo tangalanw jɔyɔrɔ ka bon hakilibanaw la. “A ye ntolatanna ŋana ye.”
Christopher Coe, n’o ye ɲɛnamayako hakilijagabɔ karamɔgɔba ye Wisconsin-Madison Iniwɛrisite la, n’o tun tɛ o sɛgɛsɛgɛli in na, o y’a jira ko a ma se ka faamuya ka bɔ o sɛgɛsɛgɛli la ni farikolo tangacogo jɔyɔrɔ ka bon bana suguya o suguya lase mɔgɔ ma walima bana yɛrɛ. o kɛra sababu ye ka fɛn caman Changer farikolo tangacogo baarakɛcogo la. Baara.
Liu n’a ka jɛkulu ye farikolo tangalan 1275 jiracogo hakɛ sɛgɛsɛgɛ, u ka salen kɔfɛ, kunsɛmɛ 2467 la, minnu tun bɛ mɔgɔ 103 la minnu bɛ ni autizmu ye ani mɔgɔ 1178 minnu bɛ u kɔlɔsi. Kunnafoni sɔrɔla transcriptome kunnafonidilan fila fɛ, n’olu ye ArrayExpress ani Gene Expression Omnibus ye, ka fara kalan wɛrɛw kan minnu bɔra ka tɛmɛ.
Jɛkulu 275 jiracogo hakɛ danmadɔ bɛ autisiti banabagatɔw hakili la, o ni kɔrɔsili kulu ta tɛ kelen ye; Alzheimer banabagatɔw hakili la, jɛnɛya 638 bɛ yen minnu jiracogo tɛ kelen ye, o kɔfɛ, hakiliɲagami (220), Parkinson (97), bipolar (58) ani degun (27) bɛ o kɔ.
Ɲɛjirali hakɛ tun bɛ ɲɔgɔn falen-falen cɛ autisitiw la ka tɛmɛ autistic musow kan, wa muso degunbagatɔw hakili tun tɛ kelen ye ka tɛmɛ cɛ degunbagatɔw ta kan. O cogoya naani tɔw ma danfara si jira cɛ ni muso cɛ.
A jiracogo minnu bɛ tali kɛ autizmu la, olu bɛ mɔgɔ hakili jigin hakiliɲagami banaw la i n’a fɔ Alzheimer ni Parkinson ka tɛmɛ hakiliɲagami tɔw kan. A ɲɛfɔcogo la, hakiliɲagami banaw ka kan ka kɛ ni kunsɛmɛ farikolo yɔrɔw dɔntaw ye, i n’a fɔ dopaminergique senfagabana bɔnɛcogo taamasiɲɛw Parkinson ka bana na. Ɲininikalaw ma se ka autizmu taamasiɲɛ in ɲɛfɔ fɔlɔ.
Liu y’a fɔ ko: “Nin [o bɔɲɔgɔnko] bɛ sira wɛrɛ di dɔrɔn, an ka kan ka min sɛgɛsɛgɛ.” “N’a sɔrɔ don dɔ an bɛna banaw faamuya ka ɲɛ.”
Jɛkulu fila, CRH ani TAC1, de tun bɛ Changé ka caya nin bana ninnu na: CRH tun bɛ jigin bana bɛɛ la fo Parkinson ka bana, ani TAC1 tun bɛ jigin bana bɛɛ la fo degun. O jɛnɛya fila bɛɛ bɛ nɔ bila microglia baarakɛcogo la, n’o ye hakili farikolo tangalanw ye.
Coe y’a fɔ ko mikroglia baarakɛli min tɛ kɛ cogoya la, o bɛ se ka “sɔgɔsɔgɔninjɛ ni sinankunya kɛcogo ɲuman tiɲɛ,” o cogo kelen na, ka senfagabana baara tiɲɛ cogo suguya caman na.
San 2018 la, sɛgɛsɛgɛli dɔ kɛra mɔgɔ minnu na, minnu kɛra mɔgɔ sutura kɔfɛ, o y’a jira ko jɛnɛya minnu bɛ tali kɛ astrocytes ni synaptic baarakɛcogo la, olu bɛ jira cogo kelen na autizmu, hakiliɲagami walima bipolar disorder bɛ mɔgɔ minnu na. Nka o sɛgɛsɛgɛli y’a jira ko mikrogliyali jamu bɛ bɔ dɔrɔn ka tɛmɛ banabagatɔw kan minnu bɛ ni autizmu ye.
Mɔgɔ minnu farikolo tangacogo ka ca, olu bɛ se ka kɛ ni “bana ye min bɛ mɔgɔ farikolo sɔgɔsɔgɔ,” o ye Michael Benros ka fɔta ye, min ye kalan ɲɛmɔgɔ ye ani hakiliɲagami furakɛli biologiki ni tigitigi karamɔgɔ ye Kopɛnhag Iniwɛrisite la, Danemarke jamana na, n’o tun tɛ o baara la.
Benroth y’a fɔ ko: “A bɛ se ka diya k’a ɲini ka nin kulu fitinin ninnu dɔn minnu bɛ se ka kɛ, ka furakɛli kɛrɛnkɛrɛnnenw di u ma.”
O sɛgɛsɛgɛli y’a jira ko fɛn minnu bɛ yeli kɛ kunsɛmɛnasumaya la, olu fanba tun tɛ sɔrɔ kunnafonidilanw kɔnɔ minnu bɛ jeninida jiracogo jira joli la minnu bɔra bana kelen bɛ mɔgɔ minnu na. Nin sɔrɔ “min tun ma deli ka kɛ dɔɔnin” o b’a jira ko a nafa ka bon ka hakili labɛncogo sɛgɛsɛgɛ, o ye Cynthia Schumann ka fɔ ye, min ye hakiliɲagami ni kɛwale dɔnniya karamɔgɔ ye MIND Institute la UC Davis, n’a sen tun tɛ o sɛgɛsɛgɛli la.
Liu n’a ka jɛkulu bɛ ka selilɛriw ka misaliw dilan walasa k’a faamuya ka ɲɛ ni funu ye sababu ye ka kunsɛmɛnasumaya bila mɔgɔ la.
Nin barokun bɔra fɔlɔ Spectrum kan, n’o ye autizmu ɲinini kibaruyaw yɔrɔba ye. Aw ye nin barokun in fɔ: https://doi.org/10.53053/UWCJ7407
Poste waati: Zuluyekalo-14-2023